Διαδικασία Κατοχύρωσης Εμπορικού Σήματος (Trademark)

Κάθε αίτηση για καταχώριση εμπορικού σήματος (trademark), είτε αφορά brand name είτε λογότυπο είτε όνομα επιχείρησης (επωνυμία ή ακόμα και διακριτικό τίτλο), συνδέεται απαραίτητα με συγκεκριμένες κλάσεις της Ταξινόμησης της Νίκαιας, δηλαδή το διεθνές σύστημα ταξινόμησης προϊόντων και υπηρεσιών.

Συνολικά προβλέπονται 45 κλάσεις. Κάθε κλάση συνοδεύεται από έναν τίτλο, ο οποίος παρέχει μια γενική ένδειξη των προϊόντων ή υπηρεσιών που περιλαμβάνει. Από αυτές, οι κλάσεις 1 έως 34 αφορούν προϊόντα (π.χ. ΚΛΑΣΗ 25: Ενδύµατα, υποδήµατα, είδη πιλοποιίας), ενώ οι κλάσεις 35 έως 45 αφορούν υπηρεσίες (π.χ. ΚΛΑΣΗ 42: Τεχνολογικές και επιστηµονικές υπηρεσίες και σχετικές υπηρεσίες έρευνας και σχεδιασµού. Υπηρεσίες βιοµηχανικής ανάλυσης και έρευνας. Σχεδιασµός και ανάπτυξη υλισµικού και λογισµικού ηλεκτρονικών υπολογιστών).

Η επιλογή κλάσεων αποτελεί κρίσιμο νομικό ζήτημα, το οποίο επηρεάζει τόσο την επιτυχή καταχώριση του εμπορικού σήματος στην Ελλάδα στην Ευρώπη κ.ο.κ.., όσο και τη μελλοντική αξιοποίηση του εμπορικού σήματος. Αν και η κατάθεση δήλωσης trademark στην Ελλάδα είναι από εκείνες με την πιο χαμηλή οικονομική δαπάνη στην ΕΕ, αυτό δεν σημαίνει ότι η επιλογή κλάσεων δεν χρειάζεται προσοχή. Για παράδειγμα, δεν είναι σωστή προσέγγιση να επιλέγουμε κλάσεις αφειδώς απλώς επειδή τα παράβολα είναι οικονομικά (20 ευρώ ανά πρόσθετη κλάση για ελληνικό σήμα). Η μη βέλτιστη επιλογή κλάσεων μπορεί να προκαλέσει πρόσθετες δαπάνες σε επόμενο στάδιο.

Ειδικότερα, η υπερβολικά ευρεία δήλωση κλάσεων μπορεί να συνεπάγεται εκτός από τα περιττά έξοδα (π.χ. παράβολα) και διευρυμένο κίνδυνο εμφάνισης αντιρρήσεων από τρίτους (ιδίως ανακοπές ή αιτήσεις ακυρότητας που στηρίζονται σε σχετικούς λόγους απαράδεκτου), οι οποίες με τη σειρά τους εκκινούν διαδικασίες που με βεβαιότητα συνεπάγονται δαπάνες για την επιχείρηση (από τη διαπραγμάτευση για τη συμβιβαστική επίλυση της υπόθεσης μέχρι και την έναρξη κάποιας αντιδικίας ενώπιον Δικαστηρίου ή του EUIPO). Από την άλλη πλευρά, μια δήλωση εμπορικού σήματος με περιορισμένο πεδίο ενδέχεται να αφήσει ακάλυπτες βασικές δραστηριότητες, με αποτέλεσμα η κατοχύρωση του εμπορικού σήματος να μην παρέχει ουσιαστική προστασία. Έτσι, η επιλογή των κλάσεων όσο και των όρων κάτω από αυτές τις κλάσεις πρέπει να γίνεται με προσοχή: ούτε εξαιρετικά διευρυμένο πεδίο, αλλά ούτε και μικρότερο από αυτό που μπορεί πραγματικά να ενδιαφέρει την επιχείρηση.

Η επιλογή μιας ή περισσότερων κλάσεων μεταξύ των 45 όμως δεν ολοκληρώνει το έργο μας. Κάθε κλάση από τις 45 περιλαμβάνει έναν ευρύ κατάλογο προϊόντων και υπηρεσιών, από τον οποίο ο ενδιαφερόμενος πρέπει να επιλέξει τους όρους που τον ενδιαφέρουν (για παράδειγμα, υπό την Κλάση 25 μπορεί ο ενδιαφερόμενος να επιλέξει γραβάτες, γιλέκα, παπούτσια, γάντια κτλ). Παρά ταύτα, πολλές φορές είναι αναγκαία η χειροκίνητη εισαγωγή (διατύπωση) των προϊόντων ή υπηρεσιών, ιδίως εφόσον ο εξειδικευμένος επαγγελματίας κρίνει ότι οι υφιστάμενοι όροι δεν επαρκούν και ότι απαιτείται ακριβέστερη περιγραφή, προσαρμοσμένη στην περίπτωσή σας. Σύμφωνα άλλωστε με τα ίδια τα EUIPO Guidelines (τελευταία έκδοση: ed. 2025) «παρότι έχει επανειλημμένα αναθεωρηθεί, εξακολουθεί ορισμένες φορές να υστερεί σε σχέση με τις ταχείες αλλαγές στην εξέλιξη των προϊόντων στις αγορές. Επιπλέον, η διατύπωση των τίτλων των κλάσεων χαρακτηρίζεται ενίοτε από ασάφεια και έλλειψη ακρίβειας».

Με απλά λόγια: αυτό που επιδιώκει να προστατεύσει ο ενδιαφερόμενος δεν αντιστοιχεί πάντοτε αυτούσιο στις τυποποιημένες ενδείξεις της Ταξινόμησης της Νίκαιας. Η ορθή επιλογή των κλάσεων και η στη συνέχεια σωστή εισαγωγή των κατάλληλων προϊόντων/υπηρεσιών αποτελεί βασικό στάδιο της κατοχύρωσης εμπορικού σήματος και επηρεάζει άμεσα το εύρος προστασίας του brand (εννοείται τόσο στην offline φυσική αγορά όσο και σε online επίπεδο όπως π.χ. σε επίπεδο domain name, ζητήματα e-shop, όνομα επίσημου λογαριασμού στα social media κτλ). Αυτό το στάδιο είναι τόσο σημαντικό ώστε υπάρχουν ειδικές οδηγίες για την διατύπωση των προϊόντων και υπηρεσιών, νομολογία και αντίστοιχα Guidelines και Common Practices. Όλα αυτά διασφαλίζουν την ασφαλή καταχώριση και την απροβλημάτιστη ζωή του εμπορικού σήματος. Δυστυχώς όμως συχνά στην πράξη αυτό το στάδιο υποτιμάται και δεν του παρέχεται η δέουσα σημασία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να προκύπτουν προβλήματα - όταν όμως πια θα είναι αργά και θα είναι μη αναστρέψιμα - και αυτό να ζημιώνει τις επιχειρήσεις οι οποίες έως τότε ήταν εφησυχασμένες ότι όλα βαίνουν καλώς.

Επιλογικά, το στάδιο αυτό συνδέεται άμεσα τόσο με την επιτυχή υποβολή της αίτησης trademark άμεσα, όσο και με την αποφυγή μελλοντικών νομικών ζητημάτων, όπως ακυρώσεις, περιορισμοί ή αδυναμία άσκησης δικαιωμάτων. Επίσης, επηρεάζει έμμεσα ζητήματα όπως η μεταβίβαση εμπορικού σήματος ή η επίκληση δικαιώματος προτεραιότητας.

Για τον λόγο αυτό, η συνδρομή εξειδικευμένου δικηγόρου εμπορικού σήματος (trademark) είναι κρίσιμη, προκειμένου η καταχώριση εμπορικού σήματος να είναι ουσιαστικά αποτελεσματική και όχι απλώς τυπικά ολοκληρωμένη.

Όπως σημειώσαμε ανωτέρω, ο Εξεταστής κατά την έρευνα για τους απόλυτους λόγους απαραδέκτου δεν εξετάζει τυχόν προγενέστερα δικαιώματα άλλων και την τυχόν σύγκρουση με αυτά. Αυτό το είδος ελέγχου αφορά μια άλλη κατηγορία απαραδέκτων: τους σχετικούς λόγους απαραδέκτου (relative grounds of refusal - άρθρο 5 του νόμου 4679/2020 για το εθνικό εμπορικό σήμα και άρθρο 8 του Κανονισμού 2017/1001 ΕΕ για το σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Έτσι, πριν την κατάθεση οποιασδήποτε δήλωσης κατάθεσης σήματος, διενεργείται και μια πλήρης αναζήτηση και διευρυμένος έλεγχος για το εμπορικό σήμα που σας ενδιαφέρει σε περισσότερες βάσεις δεδομένων (π.χ. μητρώα εμπορικών σημάτων, επωνυμιών, διακριτικών τίτλων κτλ.). Επίσης, διαφορετικά μητρώα μας ενδιαφέρουν αν πρόκειται για εθνικό σήμα (π.χ. ελληνικό, αγγλικό, αμερικανικό ή κινεζικό) και διαφορετικά αν πρόκειται για σήμα της Ε.Ε. . Για παράδειγμα, αν μιλάμε για εμπορικό σήμα της Ε.Ε., μας ενδιαφέρουν και προγενέστερα εμπορικά σήματα της Πολωνίας ή της Γερμανίας ή της Ολλανδίας κτλ. (δηλ. Κρατών της Ε.Ε.), και άρα θα πρέπει να ελεγχθούν και αυτά, ούτως ώστε αν εντοπιστεί σύγκρουση, να προταθούν τυχόν κατάλληλες τροποποιήσεις για το προς κατάθεση εμπορικό σήμα ώστε η θέση της ενδιαφερόμενης επιχείρησης να είναι ευνοϊκότερη. Έτσι, σε αυτό το στάδιο ελέγχουμε για παράδειγμα τυχόν παρόμοια ή ταυτόσημα trademarks που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σύγκρουση σημάτων και, ως εκ τούτου, σε απόρριψη της αίτησης ή, ακόμα χειρότερα, σε ακύρωση του σήματος στο μέλλον, ακόμη και αν αρχικά έχει καταχωριστεί επιτυχώς.

Αυτό που αναφέραμε προηγουμένως, δηλαδή ότι η εξειδίκευση του δικηγόρου που θα αναλάβει την υπόθεσή σας αποτελεί την βασική διασφάλισή σας τόσο για την αποδοχή της αίτησης όσο και για τη μη δημιουργία (κοστοβόρων) προβλημάτων στο μέλλον, ισχύει φυσικά και για τους σχετικούς λόγους παραδεκτού. Το αν ένα σήμα μοιάζει με κάποιο άλλο, πόσο πρέπει να μοιάζει, πόσο ομοιάζουν τα προϊόντα της δήλωσης και οι λοιποί παράγοντες, αποτελούν νομικά ζητήματα, για την ερμηνεία των οποίων είναι, ξανά, κρίσιμη η νομολογία των ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Είναι λάθος και επικίνδυνο να βασιζόμαστε στην προσωπική μας αντίληψη ή στην αντίληψη ενός, στην πραγματικότητα, μη εξειδικευμένου επαγγελματία για την προσέγγιση τέτοιων ζητημάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι και για τα ζητήματα αυτά εκδίδονται και γράφονται βιβλία και μελέτες σε ολόκληρο τον κόσμο εδώ και δεκαετίες.

Σε μεγάλο αριθμό υποθέσεων, στις οποίες εντοπίζεται κίνδυνος σύγχυσης, κάποιος μη ειδικός θα θεωρούσε ότι δεν τίθεται κάποιο ζήτημα. Ο λόγος είναι ότι η εξέταση των ζητημάτων που αφορούν σε εμπορικό σήμα δεν βασίζεται σε υποκειμενικές εκτιμήσεις, αλλά σε συγκεκριμένα κριτήρια και ειδικότερους κανόνες που θέτει η νομολογία της Ε.Ε. . Στην ελληνική επιστήμη ο Γιάννης Ψαράκης έχει συγγράψει τη μονογραφία «Ο κίνδυνος σύγχυσης στο δίκαιο του σήματος», όπου αναλύονται διεξοδικά οι σχετικοί κανόνες και η οποία εκδόθηκε το 2021 από τη Νομική Βιβλιοθήκη και στην οποία παραπέμπουν άρθρα και μελέτες στην ημεδαπή.

Η κατοχύρωση εμπορικού σήματος (trademark) ξεκινά με την - κατόπιν πάντα κατάλληλης προετοιμασίας όπως περιγράψαμε ανωτέρω - υποβολή της αίτησης trademark στον αρμόδιο φορέα, ανάλογα με το εύρος προστασίας που επιδιώκεται (στον ΟΒΙ για Ελλάδα, στον EUIPO για σήμα Ευρωπαϊκής Ένωσης και στον WIPO ή στα αντίστοιχα εθνικά γραφεία άλλων χωρών για προστασία στις υπόλοιπες περιπτώσεις).

Η κατοχύρωση εμπορικού σήματος γίνεται με ηλεκτρονική αίτηση εμπορικού σήματος. Παρ' ότι σύμφωνα με το νόμο μπορεί να είναι και έγχαρτη, η ηλεκτρονική δήλωση εμπορικού σήματος αποτελεί πλέον τον σχεδόν ανεξαίρετο κανόνα. Είναι πιο οικονομική, άμεση και παρέχει τα ίδια πλεονεκτήματα. Με την υποβολή της αίτησης (ηλεκτρονική ή έγχαρτη) εξασφαλίζεται άμεσα ημερομηνία κατάθεσης και άρα δικαίωμα προτεραιότητας από την ημέρα υποβολής.

Το δικαίωμα προτεραιότητας είναι κρίσιμο στην πράξη. Αν τρίτος αποκτήσει δικαίωμα ακόμη και μία ημέρα νωρίτερα, υπερισχύει σε περίπτωση σύγκρουσης. Για αυτό η άμεση υποβολή δήλωσης trademark έχει συχνά ουσιαστικό νόημα για την προστασία του brand name, λογοτύπου και ονόματος επιχείρησης. Δηλαδή αυτός είναι ένας λόγος που έχει νόημα η επιχείρηση να μην αμελεί την καταχώριση και να μην τη μεταθέτει χρονικά. Βέβαια αν και όλοι αναζητούν άμεση αίτηση εμπορικού σήματος, θα πρέπει να υπάρχει προσοχή και να γίνεται ο δέον έλεγχος ο οποίος εκ των πραγμάτων μπορεί να απαιτεί σημαντικό διάστημα και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνει κατάθεση εμπορικού σήματος την ίδια μέρα (ή ακόμα και την επόμενη). Είναι αμφίβολο κατά πόσο μπορεί να γίνει επαρκής και πραγματικός έλεγχος σε τόσο περιορισμένο χρονικό διάστημα. Πιθανότατα θα πρόκειται για μια πρόχειρη κατάθεση σήματος, η οποία ενώ τους πρώτους μήνες μπορεί να μην φανερώσει κάποια αδυναμία, ωστόσο θα μεταφέρει τις πλημμέλειές της στο μέλλον. Επιχειρήσεις με αντίστοιχη δυσάρεστη εμπειρία πρόχειρης δήλωσης, δηλώνουν ότι θα προτιμούσαν μια αρχική καλύτερη συμβουλή (ή και αποκάλυψη του προβλήματος πριν επενδύσουν και οικοδομήσουν στο σήμα) παρά αυτό να αποκαλυφθεί αργότερα και να υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν το σήμα, πιθανώς να πληρώσουν και αποζημίωση και πάντως να υποχρεωθούν να χτίσουν από την αρχή ένα άλλο brand name.

Δηλαδή, η σωστή καταχώρηση εμπορικού σήματος προϋποθέτει πλήρη και πραγματικό προηγούμενο νομικό έλεγχο, ώστε να αξιολογηθούν εγκαίρως και οι απόλυτοι λόγοι απαράδεκτου αλλά και οι σχετικοί λόγοι απαράδεκτου. Έτσι δεν πρέπει να επιλέγουμε μια βιαστική και πρόχειρη κατάθεση – αυτό δεν συμφέρει την επιχείρηση. Η βάση της επιχείρησής μας, το εμπορικό σήμα που διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που προσφέρουμε, ναι μεν είναι καλό να διασφαλίζεται χωρίς χρονοτριβές (και άρα δεν μεταθέτουμε χρονικά την έρευνα σημάτων και την κατάθεση της δήλωσης) αλλά δεν θα πρέπει να θυσιάζεται ο σωστός νομικός έλεγχος. Μια προσεκτική κι επιμελημένη αρχή στη ζωή του εμπορικού σήματος είναι πάντα προς το συμφέρον της επιχείρησης. Όπως αναφέραμε, στην πράξη, σοβαρός έλεγχος δεν γίνεται σε μία ή δύο ημέρες. Η βιαστική κατάθεση χωρίς έλεγχο μπορεί να οδηγήσει σε αρχική απόρριψη, αλλά κυρίως ανακοπή ή μελλοντική ακύρωση του trademark και αγωγές αποζημίωσης, ανάκλησης/καταστροφής προϊόντων κτλ. . Αυτός είναι και ένας βασικός λόγος για τον οποίο μια «οικονομική κατοχύρωση εμπορικού σήματος» αποδεικνύεται μια επιλογή που συχνά συνοδεύεται από πολλαπλάσια κόστη που προκύπτουν με την πάροδο του χρόνου.

Εάν ο Εξεταστής κρίνει ότι δεν συντρέχει απόλυτος λόγος απαραδέκτου, το σήμα δημοσιεύεται. Τρίτοι έχουν την ευκαιρία να υποβάλουν ανακοπή (opposition) εντός συγκεκριμένης προθεσμίας (στον ΟΒΙ και στον EUIPO είναι 3 μήνες). Οι τρίτοι μπορούν να βασίσουν την ανακοπή τους σε όλους τους λόγους απαραδέκτου: είτε σε απόλυτους λόγους απαραδέκτου (επικαλούμενοι ότι ο εξεταστής έπρεπε να μη δεχθεί την αίτηση) είτε σε σχετικούς λόγους απαραδέκτου, αυτούς δηλαδή τους οποίους δεν είχε καν εξετάσει ο εξεταστής. Σε όλα αυτά έχουμε μερικώς ήδη αναφερθεί.

Η ανακοπή εξετάζεται από συγκεκριμένη επιτροπή σε κάθε γραφείο (στον ΟΒΙ από τη ΔΕΣ και στον EUIPO από το Τμήμα Ανακοπών, Opposition Division). Στην Psarakis Trademarks σημαντικός όγκος υποθέσεων που χειριζόμαστε αφορά στο στάδιο ανακοπών (είτε ενώπιον του ΟΒΙ είτε ενώπιον του EUIPO) με επιτυχή έκβαση σχετικές διαδικασίες ακόμη και στις πλέον απαιτητικές υποθέσεις.